Partners Schiphol en Havenbedrijf Rotterdam over arbeidsschaarste

Nederland beschikt over een indrukwekkende infrastructuur: van bruggen en dijken tot spoorwegen, luchthavens en havens. Deze systemen vormen het fundament van onze mobiliteit, veiligheid en economie. Maar onder dat mooie oppervlak schuilt een groeiend probleem: arbeidsschaarste. Infrapartijen zoals Schiphol en Havenbedrijf Rotterdam merken dagelijks de gevolgen. En die reiken verder dan hun eigen organisaties. “We moeten de arbeidsschaarste in de infrastructuur gezamenlijk aanpakken”. Een interview met twee bestuursleden van NGinfra.

Sybren Hahn, Chief Infrastructure Officer van Schiphol, schetst het probleem helder: “We hebben in Nederland een infrastructuur die met trots is gebouwd, maar die nu tot de grens wordt gebruikt. Veel onderdelen zijn decennia oud en moeten vervangen worden. Tegelijkertijd vraagt de energietransitie om uitbreiding van netwerken. Dat betekent: meer werk, meer mensen, meer middelen.”

Toenemende druk
Berte Simons, Chief Operating Officer van Havenbedrijf Rotterdam, ziet de druk op het personeel toenemen. “Binnen onze eigen organisatie merken we soms dat het lastig is om geschikte medewerkers te vinden, maar meestal lukt het uiteindelijk wél om de juiste mensen aan te trekken. De grotere impact zien we vooral in de keten rondom ons werk. Aannemers hebben steeds vaker moeite om voldoende personeel te vinden. Dat leidt er soms toe dat werkzaamheden later starten dan gepland of dat projecten langer duren dan verwacht.”

Maatschappelijke gevolgen
De arbeidsschaarste is niet alleen een operationeel probleem, maar een maatschappelijk vraagstuk. Sybren: “Infrastructuur is essentieel om Nederland draaiende te houden. Als we niet genoeg mensen hebben om onderhoud en vernieuwing uit te voeren, raken we achterop. Dat leidt tot congestie, storingen en vertragingen – met impact op mobiliteit, woningbouw en verduurzaming.”

Berte vult aan: “Infrapartijen spelen een cruciale rol in het draaiend houden van de Nederlandse infrastructuur. Als zij te maken krijgen met personeelstekorten, kan dat grote gevolgen hebben. Denk aan achterstallig onderhoud of niet snel genoeg vervangen van bijvoorbeeld bruggen wanneer deze einde levensduur zijn. Dit kan leiden tot storingen of overbelasting en congestie van de netwerken. Dit gaat niet alleen over de autowegen en waterwegen, maar ook over het elektriciteitsnet. Uiteindelijk raakt dat niet alleen de infrastructuur zelf, maar ook de economie.”

Gezamenlijke aanpak
Juist omdat de infrastructuur zo verweven is, kiezen infrapartijen ervoor om arbeidsschaarste gezamenlijk aan te pakken. “De netwerken zijn sterk met elkaar verbonden”, zegt Berte. “Daardoor kunnen veel uitdagingen niet door één partij alleen worden opgelost. Dat moeten we samen doen. Bovendien zit het grootste deel van de arbeidsschaarste bij aannemers, bedrijven waar álle infrabeheerders gebruik van maken. Samenwerking is daarom essentieel. Bijvoorbeeld door gezamenlijke contracten af te sluiten met aannemers of projecten samen uit te voeren. Daardoor kunnen we efficiënter werken en beter omgaan met het tekort aan arbeidskrachten.”

Sybren benadrukt dat samenwerking ook helpt om het probleem zichtbaar te maken. “Door als sector gezamenlijk op te trekken, kunnen we het thema op de kaart zetten. We nemen samen verantwoordelijkheid en versterken elkaar door kennis te delen en van elkaar te leren.”

Wetenschap als bondgenoot
Wetenschappelijk onderzoek, zoals uitgevoerd door NGinfra, speelt een cruciale rol in het vinden van oplossingen. Berte: “Innovatie is noodzakelijk om de infrastructuur toegankelijk en betaalbaar te houden. De sector moet productiever en efficiënter worden en juist daarin kan de wetenschap een belangrijke rol spelen. Onderzoekers kunnen op verschillende manieren bijdragen aan het verbeteren van processen binnen de infrastructuursector. Zo kunnen zij adviseren over hoe je aanbestedingsprocedures efficiënter en effectiever inricht. Daarnaast kunnen zij onderzoeken of het mogelijk is om werkzaamheden van verschillende infrapartijen te combineren, met als doel schaalvoordelen te bewerkstelligen.

Ook Sybren ziet de waarde van onderzoek: “We hebben vorig jaar gezamenlijk onderzoek gedaan naar arbeidsschaarste. Dat helpt om het probleem goed in kaart te brengen. Daarnaast biedt fundamenteel onderzoek richting voor de lange termijn, terwijl we op korte termijn impact moeten maken om onze doelen van 2030 te halen.”

NGinfra-rapport Arbeidsschaarste 2030
NGinfra heeft in oktober 2024 het rapport Arbeidsschaarste 2030 gepubliceerd. Uit het rapport blijkt dat de beschikbare capaciteit van technisch geschoold personeel in Nederland onder toenemende druk staat. Daar tegenover staat dat de CAPEX-vraag de komende jaren significant groeit, onder ander door de verduurzamingsopgave. Het tekort tegemoet komen vergt én de inzet van aanzienlijk meer personeel én een verhoging van de productiviteit van ingezet personeel. De conclusie is dat de infrasector afstevent op een tekort van 100 tot 150 FTE en daarvoor zijn meerdere oplossingen nodig.
Het volledige rapport is hier te lezen.

Techniek aantrekkelijk maken
Schiphol onderneemt de nodige acties om arbeidsschaarste op de luchthaven tegen te gaan. Sybren: “We werken samen met regionale mbo-scholen en de Luchtvaart Community Schiphol. Via technische traineeships, praktijkopdrachten en open dagen laten we jongeren kennismaken met techniek. Studenten doen hun praktijkopdrachten bij Schiphol en worden begeleid door onze mensen. Zo maken we techniek tastbaar en aantrekkelijk.”

Havenbedrijf Rotterdam pakt de arbeidsschaarste structureel aan via de Human Capital Coalitie Energietransitie (HCCE). Berte: “Hiermee vergroten we de instroom van nieuwe havencollega’s, samen met onder meer de gemeente Rotterdam, Deltalinqs en de regionale onderwijsinstellingen Techniek College Rotterdam, Hogeschool Rotterdam en het Scheepvaart en Transport College (STC). Het doel van de HCCE is om voldoende talent, menskracht en vakmanschap aan te trekken en te ontwikkelen om de energietransitie in het Rotterdamse Haven- en Industrieel Complex mogelijk te maken.”

Volgens Sybren is het essentieel dat techniek weer wordt gewaardeerd. “We moeten het ambacht en de schoonheid van techniek laten zien. Als ouders trots zijn wanneer hun kinderen voor techniek kiezen, werkt dat door. Het waarderen van technische beroepen is cruciaal om de instroom te vergroten.”

Slimmer werken
Daarnaast wijst Sybren op het belang van productiviteit: “Zelfs als we de instroom verdubbelen, lossen we het probleem niet volledig op. Dus moeten we slimmer werken. Denk aan robotisering, efficiëntere planning en het modulair uitvoeren van werkzaamheden. Dat vraagt om nieuwe vaardigheden en een andere manier van denken.”

Schiphol werkt hiervoor samen met aannemers en technische startups. “We kijken naar onbemande voertuigen, optimalisatie van asfaltploegen en efficiëntere planningen. Dat vraagt om innovatiekracht en samenwerking op schaal.”

Samenwerking met de overheid
Als gevolg van de energietransitie, grondstoffentransitie en digitale transitie gaat de arbeidsmarkt in de haven en industrie flink veranderen, schetst Berte. “We willen de haven verbinden met de omgeving en een evenwichtige en inclusieve arbeidsmarkt bevorderen. Daar hebben we een goede samenwerking met de overheid voor nodig. Investeringen vanuit de overheid in het opleiden van technici en IT-talent en in het leer- en werkonderwijs zijn daarin cruciaal, ook voor een evenwichtige en inclusieve arbeidsmarkt die toegankelijk is voor een breder arbeidspotentieel. Daarbij zouden we ook graag willen zien dat de overheid inzet op het omscholen van personen met een praktijkberoep, het opleiden en toeleiden naar werk van statushouders en het stimuleren van innovaties voor een hogere arbeidsproductiviteit.”

Sybren is duidelijk over wat er nodig is van de overheid: “We hebben volle inzet nodig op infrastructuur en de technische arbeidsmarkt. Versimpeling van regeldruk is essentieel. Projecten kosten nu veel meer tijd en menskracht dan vroeger, mede door complexe regelgeving. Dat moet slimmer kunnen.”

Ook pleit hij voor duidelijkheid en daadkracht: “Zonder investeringen en focus vanuit de overheid loopt Nederland vast. Denk aan netcongestie, woningbouw die stagneert, of projecten die niet van de grond komen door stikstofregels. We hebben een overheid nodig die helpt versnellen.”

Optimisme met urgentie
Ondanks de omvang van het probleem, blijft Sybren optimistisch. “Het is een enorme klus, maar ik zie veel energie bij mensen om bij te dragen. Ook gepensioneerden blijven betrokken en delen hun kennis. Met technologische ontwikkelingen zoals AI kunnen we processen verder optimaliseren. Maar we moeten er wel hard aan trekken. Samen.”

Volgens Berte is het goed te beseffen dat de mensen die nu in de haven werken, worden gekoesterd. “We moeten als samenwerkende organisaties zuinig zijn op deze mensen die soms al tientallen jaren in de haven werken. Het Haven- en Industrieel Complex van Rotterdam zorgt in Nederland direct en indirect voor 192.000 banen. We moeten ervoor zorgen dat ook zij zich kunnen omscholen indien nodig. Het aantrekken van nieuwe mensen is belangrijk, maar het behouden en waarderen van de mensen die nu in de haven werken is van net zo’n groot belang.”