TASICI: hoe kunnen infrabeheerders samenwerken rondom klimaatadaptatie?

Klimaatverandering zet onze infrastructuur onder druk. Extreme neerslag, hittegolven en maatschappelijke transities vragen om meer dan technische oplossingen: ze vragen om samenwerking. Het onderzoeksproject TASICI, een van de drie onderzoeksprojecten die zijn gehonoreerd binnen het NWO/NGinfra-programma Responsible Transformations, wil die samenwerking vormgeven. “We willen klimaatadaptatie niet als extra taak zien, maar als integraal onderdeel van infrastructuurbeheer,” zegt Elco Koks, Universitair Hoofddocent aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Elco Koks is projectleider van TASICI – voluit Transformative Adaptation Strategies for Interdependent Critical Infrastructure. Een mond vol, maar het uitgangspunt is helder: een brug slaan tussen academische oplossingen en de praktijk van infrastructuurbeheerders. “We weten dat er al heel veel technische oplossingen zijn verzonnen”, zegt Elco. “Maar er zit een groot gat tussen die oplossingen en de daadwerkelijke implementatie in de echte wereld. Dat gat willen wij dichten.”

“Wij willen het gat tussen oplossingen en de daadwerkelijke implementatie dichten.”

Nieuwe wetgeving
De aanleiding voor het onderzoek ligt in nieuwe wetgeving. “In Nederland komt er een nieuwe wet: de WWKE, de Wet Weerbare Kritieke Entiteiten”, legt Elco uit. “Die verplicht infrastructuurbeheerders om plannen te maken voor veerkracht tegen onder andere klimaatextremen.” Die wet is afgeleid van een Europese richtlijn, de Critical Entities Resilience Directive. “Het is een duidelijke boodschap: infrastructuur moet niet alleen robuust zijn, maar ook voorbereid op een toekomst waarin extremen vaker voorkomen.

“Het gaat niet alleen om hitte of wateroverlast”, benadrukt Elco. “Het gaat om een systeem dat blijft functioneren onder zoveel mogelijk omstandigheden. Dat sluit bijvoorbeeld ook naadloos aan bij het concept van brede welvaart: infrastructuur die de maatschappij dient, ook als het tegenzit.”

Breed gedeeld
Het consortium achter TASICI is breed samengesteld. Naast de VU zijn er wetenschappelijke partners vanuit organisatiewetenschappen en technische universiteiten. Rijkswaterstaat, ProRail, Schiphol, Havenbedrijf Rotterdam, Vervoerregio Amsterdam en NGinfra gelden als verbindende schakel.

“Het lukt normaal gesproken bijna nooit om zoveel beheerders samen te brengen in één project”, zegt Elco. “Daarom ben ik zo blij dat we dit mogen doen. NGinfra speelt daarin een cruciale rol. Zij zorgen dat de contacten gelegd worden en warm blijven. Zonder hen was dit praktisch onmogelijk.”

Twee sporen
Het onderzoek kent twee sporen: technisch en organisatorisch. “Enerzijds gaan we modelleren: hoe zitten die systemen in elkaar? Waar liggen de zwakheden en kansen voor maatregelen?”, legt Elco uit. “Anderzijds willen we meelopen bij organisaties. Hoe worden besluiten genomen? Hoe wordt klimaatadaptatie nu meegenomen in projecten? Waar zitten barrières en waar juist kansen?”

Die combinatie is uniek. “Vaak wordt assetmanagement gerund door ingenieurs die vooral kijken naar maatregelen op assetniveau”, zegt Elco. “Wij willen ook kijken op systeemniveau. Misschien is het slimmer om het netwerk anders te gebruiken of om herstelprocessen beter te organiseren, in plaats van alles preventief te versterken.”

Enorme afhankelijkheden
Het sleutelwoord in TASICI is samenwerking. Niet alleen bij organisaties, maar ook tussen sectoren. “De afhankelijkheden tussen beheerders zijn enorm”, zegt Elco. “Als een stuk spoor uitvalt door wateroverlast, kan dat gevolgen hebben voor Havenbedrijf Rotterdam. Als Schiphol stilvalt, raakt dat het OV-netwerk in Amsterdam. Toch wordt er nog weinig cross-sectoraal nagedacht.”

Daar wil TASICI verandering in brengen. “We kijken naar twee corridors: Schiphol en het achterland van Rotterdam”, vertelt Elco. “Bij Schiphol gaat het om personenvervoer, bij Rotterdam om goederenvervoer. Hoe kunnen we daar samen optrekken? Hoe verdelen we kosten en baten van klimaatadaptatie eerlijk? Want soms liggen de kosten bij een partij en de baten bij een ander. Daar zijn nu geen structurele oplossingen voor.”

Onevenredige kosten en baten
Elco hoeft niet lang na te denken over wat het moeilijkst wordt in het onderzoek. “De allergrootste uitdaging is dat cross-sectorale vraagstuk: onevenredige kosten en baten”, zegt hij. “Maar daar valt ook de meeste winst te halen. Als we stappen kunnen zetten in overlegstructuren of protocollen om barrières weg te nemen, dan hebben we echt succes.”

Naast uitdagingen ziet Elco ook veel kansen. “Klimaatadaptatie wordt nu vaak gezien als een extra kostenpost”, zegt hij. “Maar het kan juist bijdragen aan andere doelen, zoals brede welvaart. Het is niet alleen een kostenpost, het kan ook waarde toevoegen. En daarnaast willen we ook gewoon dat we goed voorbereid zijn als er in Nederland wel een keer echt een zware storm overkomt. Als we dat inzicht kunnen invoegen in besluitvorming, dan maken we echt verschil.”

Vierjarig project
Het project loopt vier jaar. “Het eerste jaar is vooral verkennen: elkaar leren kennen, informatie verzamelen”, zegt Elco. “In jaar twee en drie gaan we volle bak modelleren, analyseren en interviews doen. Het laatste jaar ontwikkelen we handreikingen, protocollen en best practices. Hopelijk kunnen we dan iets bieden dat ook na dit project bruikbaar is.”

Voor Elco is TASICI meer dan een onderzoeksproject. “Ik wil vooral leren van de beheerders”, zegt hij. “Academisch verzinnen we de meest wilde ideeën, maar we missen soms de stap naar de realiteit. In dit project hoop ik die brug te slaan. Hoe kunnen we zorgen dat onze modellen aansluiten bij de getallen waarop besluiten worden genomen?”

Flexibel blijven
Hoe het project precies loopt, durft Elco niet te voorspellen. “Het hangt ook af van hoe de WWKE wordt geïmplementeerd,” zegt hij. “Hoe strikter die wet, hoe belangrijker het onderwerp wordt en hoe hechter de samenwerking. We moeten flexibel blijven en meebewegen.”
TASICI is ambitieus, complex en noodzakelijk. Het project wil niet alleen technische oplossingen ontwikkelen, maar ook nieuwe vormen van samenwerking. “Als we erin slagen om klimaatadaptatie niet als extra taak, maar als integraal onderdeel van infrastructuurbeheer te zien, dan hebben we echt iets bereikt”, besluit Elco.

Panelgesprek op InfraTrends
Elco schoof 6 november aan bij een panelgesprek op het NGinfra jaarcongres InfraTrends. Projectleiders Vincent de Gooyert en Elco Koks en mede-aanvrager Wendy van der Valk gingen met elkaar in gesprek over hun onderzoeksprojecten die gegund zijn binnen het NWO/NGinfra-programma Responsible Transformations: TASICI, SPINES en VIA PRUDENTI. Een ding werd duidelijk tijdens dat gesprek: de urgentie is groot. “Alle projecten sluiten op elkaar aan”, zegt Elco. “We kijken allemaal vanuit een andere invalshoek naar transformatieve veranderingen. Er liggen veel kansen om samen op te trekken. Niet alleen tussen beheerders, maar ook tussen onderzoekers. We moeten voorkomen dat we het wiel opnieuw uitvinden.”

Lees hier het interview met Vincent de Gooyert over onderzoeksproject SPINES.