Verslag Sprint Sociaal Kapitaal

Infrastructuur gaat niet alleen over wegen, kabels en leidingen. Het gaat ook over de relaties en het vertrouwen die onze netwerken in de samenleving mogelijk maken. Dit noemen we sociaal kapitaal: de waarde die ontstaat uit verbondenheid, samenwerking en vertrouwen tussen mensen en organisaties. Voor infrabeheerders is dit belangrijk, omdat hun werk direct invloed heeft op de manier waarop burgers, bedrijven en overheden elkaar kunnen ontmoeten, samenwerken en zich tot elkaar verhouden. Denk bijvoorbeeld aan hoe infrastructuur kan bijdragen aan sociale cohesie, of hoe reputatie en vertrouwen in instituties samenhangen met de manier waarop infrastructuur wordt ontwikkeld en beheerd. Maar: wat betekent sociaal kapitaal nu echt voor infrastructuurnetwerken?

Om dit thema verder te verkennen organiseerde NGinfra samen met Impact Institute een sprint sociaal kapitaal. Hierin werkten vertegenwoordigers van de zes NGinfra-partners samen met collega’s uit het Verbond van Brede Welvaart. Daardoor waren ook Enexis, Gasunie en Stedin betrokken. Het doel: komen tot een gezamenlijke definitie en eerste ideeën voor hoe je sociaal kapitaal zichtbaar kunt maken en erop kunt sturen.

De drie sprintsessies: focus en highlights

De sprint sociaal kapitaal bestond uit drie intensieve sessies waarin we stap voor stap toewerkten naar een gedeelde uitkomst. Het ritme van werken – korte sessies met huiswerkopdrachten tussendoor – zorgde ervoor dat deelnemers scherp bleven en de opbrengsten direct konden toetsen in hun eigen organisatie.

Sessie 1: Definiëren

De eerste sessie draaide om de vraag: wat verstaan we onder sociaal kapitaal voor infrastructuur? In de voorbereiding interviewden deelnemers collega’s binnen hun eigen organisatie en brachten zij hun definities en eerste indicatoren mee naar de sessie. Tijdens de bijeenkomst werden deze inzichten gebundeld en besproken. Vragen als ‘welk verhaal vertel je hierover tijdens een verjaardagsfeestje?’ hielpen om sociaal kapitaal concreet en toegankelijk te maken. Deelnemers concludeerden dat investeren in sociaal kapitaal méér is dan rapporteren: het gaat om bouwen aan duurzame samenwerking en kortere lijnen met de samenleving.

Sessie 2: Meten

De tweede sessie stond in het teken van indicatoren. Na een herijking van de gezamenlijke definitie dachten deelnemers na over hoe sociaal kapitaal zichtbaar kan worden gemaakt. Daarbij kwamen inspirerende voorbeelden van samenwerking naar voren en werd gereflecteerd op de verschillende rollen van een infrabeheerder: van dienstverlener tot gebiedspartner. Met experts van het Impact Institute werd besproken wat goede indicatoren zijn, waarna deelnemers in groepjes hun voorstellen aanscherpten.

Sessie 3: Presenteren

In de derde en laatste sessie brachten de deelnemers hun inzichten samen en presenteerden zij hun uitkomsten aan elkaar. Elke organisatie pitchte hoe zij sociaal kapitaal zien en welke indicatoren daarbij passen. Dat leverde veel herkenning en inspiratie op. Centrale thema’s waren onder meer het tegengaan van ongelijkheid in de keten, de wendbaarheid van organisaties en het vertrouwen in de toekomst (‘de gegunde toekomst van je bedrijf’). De sprint werd afgesloten met het bouwen van een gezamenlijk verhaal dat de komende periode gebruikt kan worden om de waarde van sociaal kapitaal breder uit te dragen.

Uitkomsten: gedeelde definitie sociaal kapitaal voor infrastructuur en aanzet tot indicatoren

De sprint leverde een belangrijke mijlpaal op: een gezamenlijke definitie van sociaal kapitaal voor infrastructuur. Daarmee beschikken de infrabeheerders nu over een gemeenschappelijke taal om dit voorheen vaak abstracte begrip concreet te maken.

Gedeelde definitie

Sociaal kapitaal is de bron van samenwerking én de richtinggevende kracht om positief gedrag te stimuleren en destructief gedrag te helpen voorkomen. Het gaat om het vermogen dat ontstaat uit relaties en interacties tussen infrabeheerders, werknemers, ketenpartners, de omgeving en gebruikers. Vertrouwen, wederzijds begrip en gedeelde normen en waarden vormen daarbij de basis. Sociaal kapitaal draagt zo direct bij aan het bestaansrecht van infrastructuurbeheerders en de continuïteit van hun dienstverlening.

Aanzet tot indicatoren

Naast de definitie is een eerste set thema’s en indicatoren ontwikkeld die helpt om sociaal kapitaal zichtbaar te maken. Drie centrale invalshoeken kwamen daarbij naar voren:

• Gegunde toekomst van je bedrijf: maatschappelijk draagvlak en vertrouwen om nu én in de toekomst infrastructuur te beheren. Denk aan indicatoren als reputatiescore, stakeholdertevredenheid en het aantal bezwaarprocedures rondom projecten.
• Wendbaarheid van de organisatie: het vermogen om mee te bewegen met maatschappelijke en technologische veranderingen en om samen met partners nieuwe oplossingen te ontwikkelen.
• Tegengaan van ongelijkheid: aandacht voor eerlijke behandeling in de keten en het versterken van gelijke kansen voor medewerkers, leveranciers en burgers.

Samen geven deze invalshoeken richting aan hoe infrabeheerders sociaal kapitaal kunnen meten en er in de toekomst actief op kunnen sturen.

Reactie vanuit deelnemers

Deelnemers kijken met een positief gevoel terug op de sprint sociaal kapitaal. Het samenbrengen van verschillende perspectieven bood energie en inspiratie om verder te gaan met dit thema. Voor veel organisaties hielp de sprint om sociaal kapitaal concreter en bespreekbaar te maken binnen de eigen organisatie.

Zoals een deelnemer zei: “De sprint heeft me echt aan het denken gezet over hoe we sociaal kapitaal zichtbaar kunnen maken.”
Een ander benadrukte: “Voor de grootste verbouwing ooit heb je vertrouwen nodig – alleen dan kun je bouwen.”
En een derde: “De sprint motiveert om met sociaal kapitaal aan de slag te gaan.”

Vervolg

De sprint was een startpunt: sociaal kapitaal staat nu nadrukkelijker op de kaart bij de infrabeheerders. De komende periode zullen de deelnemende organisaties de inzichten intern delen en bepalen op welke onderdelen zij verder willen inzetten. Dat kan bijvoorbeeld door sociaal kapitaal te koppelen aan strategie en organisatieverandering of het opnemen in bestaande metingen (zoals CSRD).

Daarnaast verkent NGinfra samen met de partners verschillende vervolgstappen. Een optie is het organiseren van een verdiepende sessie om het thema verder te verankeren in de organisaties. Ook wordt gedacht aan nieuwe sprints rond andere kapitalen, zoals menselijk of natuurlijk kapitaal. Daarnaast verkennen we de mogelijkheid om onderzoek te doen om een geactualiseerd beeld te krijgen van de impact van onze partners op alle zes kapitalen. Daarmee zouden we breder en integraler inzicht kunnen bieden in de maatschappelijke waarde van infrastructuur en sociaal kapitaal nadrukkelijk positioneren binnen dit grotere geheel.