VIA PRUDENTI: slim onderhoud vanuit gedeelde urgentie

Hoe houd je vitale infrastructuur in Nederland betrouwbaar? VIA PRUDENTI, een van de drie onderzoeksprojecten die zijn gehonoreerd binnen het NWO/NGinfra-programma Responsible Transformations, zoekt op die vraag een gezamenlijk antwoord. Prof. dr. Henk Akkermans (Tilburg University): “We weten dat de opgave te groot is om nog langer afzonderlijk aan te pakken. Slimmer samenwerken is de enige route vooruit.”

Henk begint het verhaal over VIA PRUDENTI aan de hand van een foto van een oude brug in Verona. Hij laat de Ponte Pietra zien, een Romeinse boogbrug van ruim tweeduizend jaar oud. “Die brug staat symbool voor iets dat ik graag benadruk: duurzame infrastructuur krijg je alleen als je verstandig samenwerkt. De gemiddelde brug bouwen we tegenwoordig voor honderd jaar. Deze staat er al twintig eeuwen. Dan heb je dus iets goed gedaan.”

Slim samenwerken en centrale coördinatie
VIA PRUDENTI staat voor Partnering for Responsible, Unified Delivery and Efficient NeTworks of Infrastructure. Het onderzoeksproject waarin onderzoekers met meerdere NGinfra-partners samenwerken is begonnen in februari 2026. Het richt zich op het versterken van de publieke infrastructuur door slimme samenwerking en centrale coördinatie.

Prudentia als kernregel
De directe inspiratie voor VIA PRUDENTI lag in een Latijnse tekst die Henk ooit kreeg van Lieve de Clercq, toen topvrouw bij SPIE. In die tekst wordt beschreven hoe Romeinse bouwmeesters bruggen en aquaducten planden, bouwden én vooral onderhielden. Een van de kernregels werd door de Romeinse auteur samengevat onder het begrip prudentia: verstandig beleid maak je nooit alleen, je laat je adviseren door meerdere partijen en je moet voorkomen dat één belang de boventoon voert. “Die woorden bleven hangen”, zegt Henk. “Ze begrepen toen al dat je voor onderhoud niet in je eentje moet beslissen. Dat was tweeduizend jaar geleden al gewoon in assetmanagement.”

Einde levensduur
Tussen de jaren vijftig en zeventig werd Nederland opnieuw opgebouwd. Bruggen, sluizen, tunnels, wegen, waterwerken: het hele land stond in het teken van groei. Maar die hele generatie kunstwerken bereikt nu tegelijkertijd het einde van zijn levensduur. “Dat zat er altijd al in”, legt Henk uit. “We hebben ze ongeveer in dezelfde periode gebouwd, dus vallen ze nu ook tegelijkertijd ‘om’. Maar zolang het niet acuut pijn deed, hebben we er niet veel managementaandacht aan hoeven geven.”

Confrontatie met achterstanden
Dat gebrek aan aandacht wordt nu merkbaar. Onderhoudsbudgetten stonden jarenlang onder druk, terwijl technische capaciteiten afnamen en de druk op infrastructuur toenam. Het gevolg is dat organisaties inmiddels geconfronteerd worden met achterstanden die niet meer in het oude systeem passen.

Henk: “We hebben in Nederland jarenlang maar een klein beetje capaciteit nodig gehad voor onderhoud. Nu hebben we ineens dezelfde hoeveelheid mensen en middelen nodig als destijds bij de bouw van al die kunstwerken. Dat is natuurlijk niet georganiseerd.”

Volgens Henk schuurt het systeem op drie fronten: te weinig capaciteit, te weinig samenwerking en te weinig digitalisering van het werk. “Iedereen ziet het nu: op de oude manier komen we er niet. Er moet een andere manier komen en die begint bij slimmer samenwerken.”

Voorbeelden van verwevenheid
Zijn voorbeelden zijn talrijk. Zo schetst hij een voorval waarop bij ASML in Veldhoven een deel van de operatie stilviel. Een waterschap voerde verderop onderhoudswerkzaamheden uit waardoor grond onder een gasleiding van Gasunie wegsloeg. Precies op de plek waar die leiding onder de A2 doorloopt. “Als dat misgaat, ligt de A2 plat. En ook een cruciaal deel van hoogtechnologisch Nederland. Drie infraorganisaties hadden hier een belang, maar geen gedeeld beeld. Zo verweven is Nederland.”

Ook het onderhoud aan de Schipholtunnel illustreert volgens hem hoe het níet zou moeten. “Tijdens ons vooroverleg kwamen ProRail en Schiphol er achter dat 2028 een jaar wordt van grote onderhoudsbeurten bij beide organisaties. Dat leerden ze van elkaar aan een keukentafeltje. Het zijn dit soort situaties die VIA PRUDENTI wil helpen voorkomen.”

Gedeelde regiekamers
De kern van het project is het ontwikkelen van gedeelde ‘regiekamers’: fysieke of digitale plekken waar asset owners hun planningen, risico’s, onderhoudssituaties en capaciteitsvraagstukken gezamenlijk kunnen bekijken. In de industrie bestaan zulke regiekamers onder de naam control towers al lang, in de publieke sector nauwelijks. De term control tower ligt bovendien gevoelig. Henk lacht: “Onze partners wilden absoluut geen tower. Control vonden ze al moeilijk, laat staan een tower. Maar het idee erachter is wel wat we nodig hebben.”

Zo’n regiekamer brengt verschillende lagen van planning samen: van wat er de komende weken moet gebeuren tot de strategische plannen voor de komende tien jaar. Maar het brengt ook verschillende soorten data bijeen. “Het idee is dat je daardoor voorkomt dat organisaties elkaar verrassen en dat je eerder ziet waar de echte knelpunten zitten.”

Sociaal-technisch vraagstuk
Het bijzondere aan VIA PRUDENTI is dat de betrokken disciplines veel breder zijn dan in vergelijkbare onderzoeken. Civiele technici van de Universiteit Twente kijken naar constructies en relevante inspectiegegevens. IT-specialisten van de Universiteit Tilburg bestuderen hoe data op dashboards samenkomen en hoe besluitvorming daarop wordt ingericht. AI-experts van TU Eindhoven zoeken naar manieren om planningsproblemen efficiënter op te lossen en juridische onderzoekers van de Universiteit Tilburg bekijken wat er mag, kan en niet kan bij samenwerking tussen publieke partijen. “Dit is een sociaal‑technisch vraagstuk”, benadrukt Henk. “Het gaat niet om een nieuwe sensor of een fancy algoritme. De technologie bestaat al. De vraag is hoe we daarmee samenwerken.”

Vitens en Rijkswaterstaat in eerste pilot
Het project start met drie pilots. De eerste is inmiddels bekend: Vitens en Rijkswaterstaat gaan samen aan de slag. Dat is geen vanzelfsprekende combinatie. “Vitens kijkt bijvoorbeeld naar wateronttrekking uit de IJssel om in droge zomers voldoende drinkwater te kunnen leveren. Maar Rijkswaterstaat moet diezelfde IJssel bevaarbaar houden. Dat botst, zeker als het water laag staat.”

Daarnaast hebben beide organisaties hun eigen onderhoudsopgaven waarvan sommige elkaar raken. Ze gebruiken deels dezelfde aannemers en technische capaciteit en ze delen een fysiek landschap: leidingen, kades, gemalen, sluizen en andere assets die dicht bij elkaar liggen. “Dat moet je dus samen bekijken, niet naast elkaar.” Welke schaal deze pilot krijgt, hangt af van wat de organisaties zelf het meest urgent vinden. “Het kan gaan over operationele planning voor de komende weken, maar ook over strategische keuzes voor de komende jaren. Wij sluiten aan op hun vraag. Niet andersom.”

Eerste stap naar beweging
Henk tempert verwachtingen. Hij noemt VIA PRUDENTI een “eerste stap op een lange weg”. De ambitie van een landelijk systeem van regiekamers vraagt jaren werk en veel middelen. Wat hem betreft is succes niet dat alles straks geregeld is, maar dat organisaties na dit project zeggen: “Dit moeten we in ons jaarplan opnemen. Als die beweging ontstaat, werkt VIA PRUDENTI als katalysator.”

Samenwerking verstandig regelen
Naast Vitens en Rijkswaterstaat komen er nog twee pilots. Welke dat worden, staat nog open. “Onder de NGinfra-partners zoeken we partijen die de urgentie voelen”, zegt Henk. “Het maakt niet uit of het een groot probleem is of een heel specifiek lokaal vraagstuk. Als die twee organisaties merken dat ze elkaar nodig hebben, maar elkaar niet goed bereiken, dan is dat precies waar VIA PRUDENTI waardevol is.” De kunst is om die samenwerking op gang te brengen zonder dat het meteen politiek ingewikkeld wordt. “Want voordat je het weet, moet het naar de ministerraad omdat pas daar twee hiërarchische rapportagelijnen samenkomen. Maar juist daarop richt dit onderzoek zich: hoe regel je samenwerking verstandig, voordat het vastloopt in governance?”

De toekomst is zeker
Aan het einde van het gesprek haalt Henk een zin aan die hem al jaren bijblijft, afkomstig van de band Talking Heads: The future is certain, give us time to work it out. “Dat past perfect bij VIA PRUDENTI. De richting staat vast: Nederland heeft nieuwe vormen van samenwerking nodig om zijn infrastructuur veilig, betrouwbaar en betaalbaar te houden. Maar hoe je daar precies komt, vraagt tijd en onderzoek. Ons doel is dat infrabeheerders over tien jaar zeggen: natuurlijk hebben we een regiekamer voor infrastructuurplanning, net zoals we verkeerscentrales hebben en waterbeheercentrales. Dan is dat heel normaal geworden. Maar nu moeten we de eerste stappen zetten. Dat is wat VIA PRUDENTI doet.”